Over potentie, leiderschap en een amaryllisbol

Elk jaar in november geef ik de mensen met wie ik samenwerk een amaryllisbol cadeau. Wat ooit begon als een attent gebaar richting de feestdagen, is uitgegroeid tot een symbool voor hoe ik naar groei en ontwikkeling kijk. Een amaryllis is namelijk bijzonder. De bol hoeft niet in de grond. Hij heeft geen water nodig. Alles wat nodig is om te bloeien, zit al in de bol opgeslagen. De energie, de voeding, de kracht – het is allemaal aanwezig. Dat gegeven raakt mij steeds opnieuw. Omdat ik in organisaties vaak het tegenovergestelde zie.

We organiseren groei alsof het ontbreekt

Wanneer teams vastlopen of resultaten achterblijven, is de eerste reflex vaak: toevoegen. Een training. Een nieuw systeem. Extra overleg. Strakkere aansturing. We behandelen ontwikkeling alsof er iets mist dat aangevuld moet worden. Maar zelden stellen we een andere vraag. Wat als de meeste potentie al aanwezig is? Wat als het probleem niet zit in wat ontbreekt, maar in wat geen ruimte krijgt? In vrijwel elk team dat ik begeleid, zie ik talent, betrokkenheid en ideeën. Ik zie mensen die willen bijdragen en ondernemers die willen bouwen. Toch komt die potentie er niet altijd uit. Niet omdat ze het niet kunnen, maar omdat de omgeving het niet faciliteert.

Niet elke steel groeit recht

Een amaryllis bloeit nooit op exact dezelfde manier. Sommige bollen komen snel op gang en groeien kaarsrecht omhoog. Andere blijven lang stil en verrassen later. Er zijn er die twee bloemen geven en er zijn er die doorgaan tot een derde of vierde. En er zijn altijd een paar ‘dwarsliggers’: stelen die scheef groeien, hun eigen richting kiezen, niet voldoen aan het ideale plaatje. In teams gebeurt precies hetzelfde. Niet iedereen ontwikkelt zich in hetzelfde tempo. Niet iedereen werkt of communiceert volgens dezelfde lijn. Toch hebben we in organisaties vaak een impliciet beeld van hoe het hoort. Afwijking wordt al snel gezien als weerstand of gebrek. Maar wat als die dwarsligger geen probleem is, maar een andere vorm van potentie?

Verbeteren is niet harder trekken

Wat een amaryllis ook laat zien, is dat je groei niet kunt forceren. Harder trekken aan de steel zorgt niet voor snellere bloei. Het beschadigt wat zich probeert te ontwikkelen. Toch gebeurt dit in organisaties regelmatig. Wanneer resultaten uitblijven, verhogen we de druk. Wanneer gedrag ons niet bevalt, proberen we het recht te trekken. Wanneer tempo verschilt, versnellen we het proces. Echte verbetering vraagt iets anders. Het vraagt dat je als leider of ondernemer durft te kijken naar de condities die je creëert. Is er veiligheid? Is er duidelijkheid? Is er ruimte voor verschil? Of sturen we vooral op uniformiteit en snelheid?

De glitter verspreidt zich

De bollen hebben een mooi glitterlaagje. Dit is niet alleen feestelijk, het heeft ook een mooi neveneffect: ze verspreiden zich overal. Op tafels, op kleding, in hoeken van kamers. Je raakt ze niet zomaar kwijt. Dat doet mij denken aan cultuur. Wat je als leider normaal maakt, verspreidt zich. Hoe je reageert op fouten, verspreidt zich. Hoe je omgaat met afwijkende meningen, verspreidt zich. Of je gelooft dat potentie al aanwezig is of juist denkt dat mensen continu ‘beter gemaakt’ moeten worden, verspreidt zich ook. Cultuur werkt net als glitter: zichtbaar én hardnekkig.

De echte vraag

Elk jaar ontvang ik foto’s van de bloeiende amaryllissen. Krijg ik verhalen te horen over hoe er speelse competities ontstaan, over wie de grootste bloem heeft of welke bol het snelst bloeit. Die neiging herken ik ook in ondernemerschap: vergelijken, optimaliseren, versnellen. Maar duurzame groei laat zich niet haasten. De vraag is uiteindelijk niet of er genoeg potentie in je mensen zit. Die zit er vrijwel altijd. De vraag is of jij bereid bent de voorwaarden te creëren waarin die potentie tot bloei kan komen. Dit is waarom ik de bol geef. Als herinnering dat verbeteren minder gaat over toevoegen, en meer over het wegnemen van wat groei belemmert. Alles zit er al in. De vraag is: wat doe jij ermee?